🔬 Co to jest witamina A?
Witamina A to nazwa zbiorcza dla kilku związków:
- retinol — aktywna forma występująca w produktach zwierzęcych,
- retinal — uczestniczy w procesie widzenia,
- kwas retinowy — reguluje wzrost komórek,
- prowitamina A (β-karoten) — związek roślinny, który organizm przekształca w retinol.
Witamina A jest rozpuszczalna w tłuszczach, dlatego potrzebuje ich do prawidłowego wchłaniania. Magazynowana głównie w wątrobie.
👁️ Dlaczego witamina A jest ważna?
- 👀 Wzrok — niezbędna do prawidłowego widzenia w słabym świetle, zapobiega kurzej ślepocie,
- 🧬 Podział komórek — reguluje wzrost i dojrzewanie komórek nabłonkowych,
- 🧑⚕️ Odporność — wspiera działanie układu immunologicznego,
- 🧖♀️ Skóra i błony śluzowe — pomaga utrzymać ich elastyczność i zdrowie,
- 👶 Rozwój płodu — kluczowa w ciąży (ale… ostrożnie!).
⚠️ Objawy niedoboru witaminy A
- trudności z widzeniem po zmierzchu („kurza ślepota”),
- suchość oczu, owrzodzenia rogówki,
- sucha, łuszcząca się skóra,
- częste infekcje (np. dróg oddechowych),
- zahamowanie wzrostu u dzieci.
Niedobór może wystąpić u osób z:
- zaburzeniami wchłaniania tłuszczów (np. celiakia, choroby wątroby, trzustki),
- przewlekłym alkoholem,
- długotrwałą dietą ubogą w tłuszcze i warzywa.
⚠️ Uwaga na nadmiar!
Witamina A, jako rozpuszczalna w tłuszczach, może się kumulować w organizmie. Hiperwitaminoza A może być poważna — szczególnie niebezpieczna w ciąży!
Objawy przedawkowania:
- bóle głowy, nudności,
- suchość skóry, wypadanie włosów,
- uszkodzenie wątroby,
- zaburzenia wzroku,
- wady rozwojowe u płodu (przy nadmiernym spożyciu w ciąży!).
📌 Bezpieczniejsze są prowitaminy z warzyw — organizm przekształca je tylko tyle, ile potrzebuje.
🥕 Źródła witaminy A
- 🔹 Retinol (gotowa witamina A):
- wątróbka (mega dużo — uważaj z ilością!),
- masło, jaja, śmietana, mleko,
- sery dojrzewające.
- 🔸 Beta-karoten (prowitamina A):
- marchew, dynia, bataty,
- jarmuż, szpinak, natka pietruszki,
- morele, mango.
💡 Witamina A w formie beta-karotenu jest bezpieczna — organizm przekształca ją według potrzeb, bez ryzyka przedawkowania.
💊 Ile witaminy A potrzebujesz?
| Grupa | Rekomendowana dzienna dawka |
| Kobiety dorosłe | 700 µg RAE* |
| Mężczyźni dorośli | 900 µg RAE |
| Kobiety w ciąży | 770 µg RAE |
| Kobiety karmiące | 1300 µg RAE |
🔍 RAE — jednostka uwzględniająca różnice w przyswajaniu retinolu i beta-karotenu.
🧠 Ciekawostki:
- Zwierzęta polarne mają tak dużo witaminy A w wątrobie, że… spożycie wątroby niedźwiedzia polarnego może być śmiertelne dla człowieka!
- Beta-karoten to naturalny barwnik — nadaje kolor marchewce i skórze (jeśli jesz ich bardzo dużo — Twoja skóra może się delikatnie zażółcić!).
Pediatra mojego najstarszego syna, kiedy był kilkulatkiem, pytała na wizycie: „Dlaczego on taki żółty?”
✅ Podsumowanie
Witamina A to strażniczka Twoich oczu, skóry i odporności. Dbaj o różnorodną dietę — sięgaj po warzywa i nie unikaj zdrowych tłuszczów, by zapewnić sobie jej prawidłowe wchłanianie. A suplementy? Tylko wtedy, gdy faktycznie są potrzebne — bo nadmiar może być groźniejszy niż niedobór.
kontakt@bogactwozdrowia.pl